Kook eens een kroket

Als kind had ik soms rare ingevingen. Eén ervan ging over een kroket. Een kroket hoort in het frituurvet, dat stond gewoon op de verpakking. Maar frituren was voor mij als jongste in huis verboden terrein, en terecht, besef ik nu. Een pannetje water was wél binnen bereik. En dus vroeg ik me af: wat gebeurt er als je een kroket kookt?

Drie antwoorden, geen antwoord

Ik deed wat elk kind doet: ik vroeg het aan de volwassenen om me heen. Het eerste antwoord was dat dat niet hoort. Een kroket kook je niet. Dat wist ik al; de verpakking kon ik zelf lezen. Het tweede antwoord was dat ik daar geen verstand van had en het beter aan de ouderen kon overlaten. Het derde antwoord was dat je een aardappel wel kunt koken. Ook waar, maar ik had geen aardappel bij de hand en ook geen enkele behoefte om er een te koken.

Drie mensen, drie antwoorden, en geen van allen gaf antwoord op de vraag die ik had gesteld. Niemand zei het eenvoudigste wat er te zeggen viel: "Ik weet het niet."

Dan maar zelf

Er zat dus niets anders op dan het zelf uit te proberen. Een pannetje water, drie kroketten, een half uurtje geduld. De uitkomst was niet eens zo verrassend: een van de dingen die ik had bedacht, kwam uit. Maar ik had wel iets geleerd, en dat ging niet over kroketten.

Wat ik pas veel later begreep: ik heb mijn ontdekking nooit gedeeld. Niemand vroeg ernaar, en de deur voelde al dicht. Had een van de volwassenen toegegeven het ook niet te weten, dan had ik het na afloop zeker verteld. Een dichte deur gaat twee kanten op dicht.

De kroket in de klas

Jaren later dacht ik er weer aan, door een vraag van een student. Niet de vraag zelf deed me eraan denken, maar mijn eigen reactie. Want ook als docent is de verleiding groot om een vraag die je niet kunt beantwoorden handig te omzeilen: met een regel, met "dat komt later in de stof", of met een antwoord op een andere vraag.

Daarom stimuleer ik studenten om de W-vragen te blijven stellen: wie, wat, waarom, waarmee, wanneer. En om geen genoegen te nemen met een ontwijkend antwoord, ook niet van mij. Andersom probeer ik eerlijk te zeggen wanneer ik iets niet weet, en het dan samen uit te zoeken. Dat levert vaak de beste lessen op: een student die zelf iets ontdekt, onthoudt het. En deelt het, als de deur openstaat.

Dat geldt niet alleen in de klas. In teams en organisaties zie ik hetzelfde patroon: vragen die worden afgedaan met "zo doen we dat hier" of "daar gaan wij niet over". Wie zo antwoordt, sluit niet alleen de vraag af, maar ook de kans dat iemand later met het antwoord terugkomt.

Probeer het eens

Wilt u weten wat er gebeurt als u een kroket kookt? Dan geef ik u hetzelfde advies als mijn jongere ik zichzelf gaf: probeer het. Met wat water, verse paprika en een beetje chili lukt het misschien beter dan menig kookboek denkt.

Het verhaal van de kroket is ook een van de voorbeelden in mijn lezingen: geen kant-en-klare antwoorden, wel de uitnodiging om zelf de vraag te blijven stellen.